PROGRAM WYKŁADÓW stacjonarnych W MIESIĄcach PAŹDZIERNIK – LUTY 2025/2026 (godz. 13.00-14.45)
26 marca, dr Magdalena Skorupska, #Widać zabory? Geografia wyborcza Polski – od Romera po turystykę wyborczą. (brak wolnych miejsc)
W ramach wykładu odbędziemy podróż w czasie i przestrzeni, analizując mapy wyborcze od początków XX w. aż po te współczesne. Zastanowimy się jaki wpływ geografia wyborów ma na nasze życie oraz jak my możemy wpływać na nią. Poruszymy zagadnienia związane z granicami reliktowymi, polaryzacją społeczną, głosowaniem strategicznym, podziałem mandatów, efektem sąsiedztwa, czy w końcu z turystyką wyborczą.
23 kwietnia, dr Adam Tyszkiewicz, Pomniki pamięci zbiorowej ofiar Holokaustu w Warszawie i w Berlinie (45 wolnych miejsc)
Wykład będzie analizą porównawczą najważniejszych form upamiętniania Holokaustu w przestrzeni Warszawy i Berlina. Prelegent zestawi monumentalne realizacje, takie jak warszawski Pomnik Bohaterów Getta i berliński Pomnik Pomordowanych Żydów Europy, z nowoczesnym, rozproszonym projektem Stolpersteine autorstwa Guntera Demniga. Choć Stolpersteine, czyli „kamienie, o które się potykamy” stały się globalnym fenomenem, ich recepcja w Polsce i Niemczech budzi liczne dyskusje etyczne i wizerunkowe. Podczas prelekcji zostaną przeanalizowane argumenty zwolenników i przeciwników tej formy komemoracji, ze szczególnym uwzględnieniem specyfiki polskiej i niemiekciej kultury pamięci oraz niedawnych realizacji projektu w stolicach Polski i Niemiec.
21 maja, dr hab. Waldemar Wilk, Z dziennika podróży T-shirta. Drogi i bezdroża międzynarodowej produkcji i wymiany handlowej (brak wolnych miejsc)
Żyjemy w świecie nieustannych przepływów. Współczesna gospodarka opiera się w dużym stopniu na wymianie (obiegu) produktów, od ich wytwarzania, przez wymianę i konsumpcję, po utylizację pozostałości. W zrozumieniu geograficznej struktury tych przepływów pomaga pojęcie łańcucha dostaw. Na przykładach t-shirta i innych produktów współczesnego przemysłu spróbujemy prześledzić sposoby organizacji takich łańcuchów: kolejnych etapów wytwarzania i wymiany międzynarodowej towarów.
11 czerwca, mgr Aleksandra Sobolewska, Dlaczego bazar to coś więcej niż zakupy? O roli targowisk w strukturze miasta
Bazary są z nami od bardzo dawna, ale rzadko patrzymy na nie jak na element historii ewolucji miasta. Choć dziś często pozostają w cieniu innych form handlu, targowiska towarzyszą europejskim miastom od ich początków, czego śladem są greckie agory i rzymskie fora. Podczas wykładu spojrzymy na bazary jako wielofunkcyjne przestrzenie publiczne, integrujące społeczność miejską w skali mikro: sąsiedztw, codziennych praktyk i nieformalnych relacji. Przyjrzymy się wybranym bazarom na Bałkanach, które pokażą, jak historia, kultura i uwarunkowania polityczne wpływają na ich lokalizację, formę i funkcjonowanie. Wspólnie spróbujemy odpowiedzieć na pytanie, dlaczego bazary wciąż świetnie sobie radzą w dobie rozwoju galerii handlowych, aplikacji i zakupów online.
PROGRAM WYKŁADÓW on-line W MIESIĄcach PAźdZIERNIK – LUTY 2025/2026 (różne Godziny)
24 marca, 8.00-9.30, dr Marta Raczyńska-Kruk, W lesistej głuszy, na karpackiej rubieży… O Głuchoniemcach wczoraj i dziś
Polska nauka milczała na ich temat od lat 30. XX wieku do schyłku okresu PRL. Tymczasem od XIV do ok. XVII-XVIII wieku współtworzyli krajobraz kulturowy wsi i miasteczek Pogórza Karpackiego, będąc świadectwem adaptowania się reliktów średniowiecznej kolonizacji niemieckiej do lokalnych kontekstów. Dziś Głuchoniemcy odkopywani są z otchłani niepamięci – zarówno w skali ogólnopolskiej, jak i w swoich małych ojczyznach w okolicy Biecza, Krosna i Łańcuta. Nie stanowią mniejszości narodowej czy etnicznej, a na terenach przez nich zamieszkiwanych etnografowie wyodrębniają od kilku dekad dwie polskie grupy etnograficzne: Pogórzan i Rzeszowiaków. Mimo to, zaglądając w zwierciadło historii i współczesności Głuchoniemców, możemy prześledzić dzieje badań nad wielokulturowością Polski oraz dostrzec meandry, którymi podążają lokalne tożsamości Pogórza.
21 kwietnia, godz. 9.00-10.30, mgr Michelle Mbazuigwe, Miasto konstrastów. Przestrzeń i życie codzienne w Lagos
Lagos to megamiasto, w którym kontrasty są widoczne na każdym kroku. Ulica bywa tu jednocześnie drogą, targiem oraz miejscem spotkań i pracy. Podczas prelekcji pokażę, jak mieszkańcy Lagos funkcjonują w przestrzeniach między bogactwem a biedą, porządkiem a chaosem, planem miasta a codzienną improwizacją. Opowiem, w jaki sposób radzą sobie z trudnymi warunkami życia i jak budują wspólnoty tam, gdzie państwo i planowanie zawodzą.
26 maja, godz. 8.00-9.30, dr hab. prof. UW Izabela Gołębiowska, mgr Marta Solarz, mgr Kacper Sobczak, Generatywna AI: jak może pomóc, a jak zaszkodzić mapom tematycznym?
Sztuczna inteligencja, w tym generatywna sztuczna inteligencja (generative artificial intelligence – genAI) jak ChatGPT, pozwalająca na tworzenie nowych treści: tekstu, grafik, dźwięków czy filmów, wkracza w większość dziedzin naszego życia. Może ułatwiać rozwiązanie problemów, ale wiemy, że może nieść także za sobą zagrożenia. Nie inaczej jest z mapami i kartografią. Opracowanie poprawnej mapy tematycznej wymaga zastosowania wielu zasad metodyki kartograficznej, wymaga także wiedzy geograficznej, kreatywności i zmysłu estetycznego. Czy można zatem wygenerować dobre mapy przez modele genAI? Czy możemy zaufać takim mapom: wygenerowanym przez AI? A mając już gotową mapę: czy modele AI potrafią odczytać i poprawnie zinterpretować dane prezentowane na mapach? W trakcie prezentacji omówione zostaną szanse i zagrożenia związane z wykorzystaniem w kartografii tematycznej popularnych modeli genAI, jak i modeli tworzonych w ramach prowadzonych przez nas badań.
WYKŁADY i Spacery już odbyte w roku akademickim 2025/2026
23 września; dr hab. Bogdan Zagajewski prof. UW, Co widać z satelity?
Podczas prezentacji omówione zostaną podstawowe informacje o teledetekcji, koncepcji funkcjonowania systemów satelitarnych, a także zastosowania w badaniach atmosfery, hydrosfery, analizach stanu roślinności i identyfikacji poszczególnych gatunków, pokryciu terenu, a także sytuacjach kryzysowych. Szczególna uwaga poświęcona zostanie systemom Europejskiej Agencji Kosmicznej, której członkiem jest Polska i bezpłatnej dostępności do danych.
25 września, dr Adam Tyszkiewicz – Pomniki i epidemie. Sztuka publiczna wobec chorób zakaźnych i pamięci zbiorowej.
Obrazowanie ofiar chorób zakaźnych w przestrzeni publicznej w porównaniu z upamiętnieniem zmarłych na skutek wojen czy kataklizmów klimatycznych, nie jest częstym zjawiskiem. Przed wiekami w wielu miastach europejskich wznoszono kolumny morowe, które nie tylko czciły pamięć ofiar dżumy, ale także stanowiły wota dziękczynne za ustąpienie epidemii. W XVIII wieku czarna śmierć przestała nawiedzać Europę, w jej miejsce pojawiły się jednak inne śmiertelne zarazy (cholera, grypa, AIDS czy ostatnio COVID-19) które równie srodze dziesiątkowały ludność dużych miast. Czy także tym innym „zjawiskom chorobowym” dedykowano pomniki w przestrzeni publicznej? Jaką formę one przyjmowały, w jakich lokalizacjach umiejscowiono tego rodzaju monumenty, co dokładnie one wyrażały, jakie symbole w programie treściowym były dla odbiorcy czytelne, kim byli zleceniodawcy oraz jakie były reakcje mieszkańców na tego typu pamiątki? Na te pytania zostaną udzielone odpowiedzi podczas prelekcji.
9 października, dr Kamil Leziak, Od tornad do huraganów: niebezpieczne zjawiska pogodowe związane z silnym wiatrem
Wykład poświęcony będzie najmniejszym i największym groźnym zjawiskom pogodowym związanym z występowaniem silnego wiatru, czyli tornadom oraz huraganom. Uczestnicy dowiedzą się, jak powstają tornada i huragany, w jaki sposób je badamy, a także, czy można przewidzieć ich występowanie. Omówione zostaną podobieństwa i różnice między tymi zjawiskami. Poznamy odpowiedź na pytanie: czy tornada i huragany zagrażają Polsce i czy zmiany klimatu wpływają na częstość tych zjawisk? Wykład uzupełniony będzie bogatym materiałem zdjęciowym i filmowym przedstawiającym najgroźniejsze tornada oraz huragany na Ziemi.
14 października, dr Adam Tyszkiewicz – Słynne europejskie cmentarze w perspektywie historycznej: sztuka, funkcje, edukacja
Wizyty na cmentarzach na przełomie października i listopada należą do jednych z najważniejszych tradycji w polskim kalendarzu. Tego typu tereny w przestrzeni miast, szczególnie te historyczne i zabytkowe, warto odwiedzać regularnie także z innych powodów. Słynne nekropolie to nie tylko miejsca pochówku zmarłych, ale również galerie rzeźby i architektury na otwartym powietrzu oraz obszary rekreacyjne. Na wykładzie, na podstawie wybranych nekropolii, słuchacze dowiedzą się, od kiedy zaczęto zakładać cmentarze poza granicami miasta, jakie są najważniejsze symbole spotykane w sztuce nagrobnej oraz jakie funkcje mogą pełnić tego typu miejsca w XXI wieku.
23 października, dr Dorota Giriat, Rzeki w mieście: Jak człowiek zmienia procesy rzeczne i wpływa na krajobraz dolin?
Dlaczego rzeka w mieście wygląda inaczej niż w innych obszarach? Czy kiedyś płynęła inaczej? Jak budowa mostów, regulacja brzegów czy zrzuty ścieków wpływają na jej kształt i życie w niej? Jak to jest badane? (analizy zdjęć lotniczych, map historycznych i współczesnych, by zobaczyć, jak miasta przekształcają rzeki albo jak udaje się przywrócić im naturalny charakter.
6 listopada, dr Jarosław Suchożebrski, Czasem powódź, czasem susza… Fakty i mity o zasobach wodnych Polski.
1 listopada zaczyna się nowy rok hydrologiczny. Początek roku hydrologicznego 2026 to świetna okazja by porozmawiać o stanie zasobów wodnych w naszym kraju. Jak je mierzymy? Czym różni się wezbranie od powodzi? Dlaczego w warunkach suszy hydrologicznej może pojawić się powódź? Dlaczego powodzie „stuletnie” pojawiają się częściej niż co 100 lat? Podczas wykładu prelegent postara się odpowiedzieć na te pytania, wyjaśnić niedopowiedzenia i niejasności oraz zmierzyć się z „fakenewsami” i mitami dotyczącymi najcenniejszego zasobu środowiska jakim jest woda.
18 listopada, dr Piotr Kociszewski – Mazowsze tematyczne: szlakami Książąt, Chopina … ale i industrialnych dziejów
Podczas wykładu zostaną przedstawione najciekawsze szlaki tematyczne prowadzące przez województwo mazowieckie – od miejsc związanych z książętami mazowieckimi i Fryderykiem Chopinem, po dziedzictwo rodzin przemysłowych, takich jak Wedlowie. Ukazana zostanie różnorodność kulturowa regionu, w którym przeplatają się historia, muzyka i tradycje fabrykanckie.
4 grudnia; dr hab. Elwira Żmudzka, prof. UW – Klimat lokalny jako efekt modyfikacji wielkoskalowych procesów klimatotwórczych w wyniku oddziaływania podłoża atmosfery w skali miejscowej
Elementy klimatu, będące wynikiem przebiegu procesów klimatotwórczych w określonych warunkach zewnętrznych, są zróżnicowane przestrzennie oraz podlegają zmienności w czasie. Zróżnicowanie przestrzenne i czasowe warunków meteorologicznych/klimatu na danym obszarze zależy głównie od różnic: w ilości energii dochodzącej do różnych części tego obszaru, w jej pochłanianiu i sposobie zużycia na różne procesy fizyczne. Różnice te są związane z oddziaływaniem różnych czynników – cech fizycznych podłoża. Umiejętność delimitacji tych czynników w skali lokalnej oraz ocena wielkości różnic jakie mogą generować pozwala na oszacowanie zróżnicowania klimatu obszaru wokół nas. Wiedza ta może być wykorzystana do rozważań na temat możliwości umiejętnego gospodarowania na danym terenie, a także melioracji klimatu. Podczas wykładu zostaną omówione podstawy teoretyczne kształtowania się klimatu w skali miejscowej oraz czynniki geograficzne, powodujące jego zróżnicowanie w różnych typach krajobrazu.
9 grudnia, dr Katarzyna Greń, Geograf w Antarktyce. Życie wśród pingwinów
Polska Stacja Antarktyczna im. Henryka Arctowskiego powstała w 1977 roku i jest jedną z 9 całorocznych stacji badawczych znajdujących się na Wyspie Króla Jerzego. Co roku przebywa w niej w lecie około 30-40 osób, a grupa zimująca liczy około 10 osób. Obecna wyprawa, jest wyprawą jubileuszową, 50-tą, a jednym z wyzwań stawianych przed nią jest kolejny etap budowy nowej stacji. W trakcie wykładu opowiedziane zostanie, jak wygląda życie na antarktycznej stacji, jak w ciągu roku zmienia się otoczenie i jak wygląda zima na odizolowanej od świata stacji. Będzie to opowieść o ludziach, wyzwaniach, prowadzonych badaniach, zwierzętach, które nie czują strachu przed człowiekiem, o lodowcach i górach lodowych.
18 grudnia; dr Iwona Szumacher, Śladami Inków – andyjskie wyprawy
Ślady Inków są najwyraźniej zapisane w Cuzco i Machu Picchu w Peru. Podążają nimi miliony turystów. Ale tylko nieliczne osoby, w trakcie wypraw wysokogórskich, mogą dotrzeć do miejsc, gdzie Inkowie składali ofiary bogom na najwyższych szczytach Andów. Dramatycznym świadectwem ich rytuałów są m.in. mumie trójki dzieci odnalezione kilka metrów poniżej szczytu Llullaillaco (6739 m n.p.m.) – drugiego najwyższego na świecie aktywnego wulkanu. Podczas spotkania przyjrzymy się zarówno królestwu Inków, jak i śladom, które zostawili w Andach. Będzie to relacja z wysokogórskich wypraw w Andy (Peru, Argentyna, Chile, Ekwador, Boliwia).
8 stycznia – dr hab. Maciej Dąbski, Grenlandia: przyroda, społeczeństwo, geopolityka
Grenlandia fascynuje pod wieloma względami: dźwiga największy na półkuli północnej lądolód, zbudowana jest z jednych z najstarszych skał, zamieszkiwana jest w większości przez Inuitów, którzy próbują odnaleźć się w szybko zmieniającej się cywilizacji, ma lądową granicę między polityczną Europą na Ameryką Północną i jest obiektem gorącego sporu geopolitycznego. Miałem okazję prowadzić tam niedawno badania przyrodnicze i doświadczyłem trochę realiów funkcjonowania tego społeczeństwa. Zapraszam na wykład!
15 stycznia – prof. dr hab. Wojciech Dziemianowicz, Foresight, geografia, przestrzeń – pomówmy o naszej przyszłości
Foresight i szerzej studia nad przyszłością interesują naukowców, polityków i przedsiębiorców. Foresight nie jest wróżeniem, czy zwykłym przewidywaniem lub prognozowaniem. Praktyczne zastosowanie foresightu dotyczy w istocie kształtowania przyszłości. Foresightem zajmują się specjaliści różnych dziedzin nauki, w tym geografowie i przedstawiciele gospodarki przestrzennej. W trakcie spotkania pokażemy nie tylko praktyczne podejście do foresightu do przestrzeni, ale również włączymy do dyskusji uczestników, by chwilę zastanowili się nad swoją przyszłością.
3 lutego; godz. 12.00-13.30, dr Anna Jarocińska, Jak rozpoznać stres roślin z wysokości?
Rośliny podlegają wielu czynnikom stresowym, a jednocześnie pełnią wiele ważnych funkcji. Dane lotnicze i satelitarne pozwalają na zdalne pozyskiwanie informacji o stanie roślinności. Na wykładzie przedstawione będą możliwości monitoringu na obszarach chronionych, określania kondycji terenów zielonych w mieście, a także zastosowanie teledetekcji w rolnictwie precyzyjnym.
5 lutego – dr Tomasz Zaborowski, „Dwie twarze USA”
Źródła pełniły niegdyś istotną rolę w zaopatrzeniu ludności w wodę pitną, stanowiąc jednocześnie obiekty o dużym znaczeniu kulturowo-religijnym. Obecnie badania wypływów wód podziemnych pozwalają na ocenę stanu środowiska i jego przemian zachodzących na skutek procesów naturalnych oraz antropogenicznych. W ramach wykładu przyjrzymy się funkcjonowaniu źródeł bijących w Warszawie i jej okolicach, zarówno pod kątem hydrologicznym, jak i historycznym. Rozważania będą prowadzone w oparciu o wyniki badań realizowanych w Zakładzie Hydrologii WGSR UW.
26 lutego, dr Krzysztof Górny, Czy Polska budowała imperium kolonialne? Meandry polskiego ekspansjonizmu zamorskiego
Spośród potęg europejskich minionego 500-lecia, do których niewątpliwie w kilku momentach dziejowych zaliczano Rzeczpospolitą, Polska jako jedyna nie prowadziła aktywnej polityki ekspansjonizmu zamorskiego. Podczas gdy Portugalczycy, Hiszpanie, Holendrzy, Anglicy/Brytyjczycy czy Francuzi, a nawet Włosi, Rosjanie, Duńczycy i Szwedzi niezwykle aktywnie działali na rzecz wejścia w posiadanie pozaeuropejskich posiadłości, władcy nad Wisłą mieli inne zajęcia. Czy to oznacza, że nigdy nie było „polskiej kolonii”? Czy nigdy nie próbowaliśmy zbudować polskiej osady w Afryce czy Ameryce? Czy poza Europą nie ma dziś śladów polskich ambicji politycznych i marzeń o imperium polskim? Warto dokładniej przyjrzeć się meandrom polskiego ekspansjonizmu zamorskiego.
12 marca, dr Ada Górna, Produktywne miasto – czyli jak rolnictwo zmienia miejską przestrzeń
Ogrody na dachach, nowoczesne farmy wewnątrz budynków i uprawy na osiedlach między blokami z wielkiej płyty – to tylko niektóre z form zyskującego popularność na całym świecie rolnictwa miejskiego (ang. urban farming). Warto zadać sobie zatem pytanie, czy jest to moda nowoczesności, czy może realna odpowiedź na zmieniające się potrzeby współczesnego świata, w którym coraz trudniej zaspokoić potrzeby żywieniowe mieszkańców wielkich metropolii. W trakcie wykładu zaprezentowane zostaną różne formy rolnictwa miejskiego oraz pełnione przez nie funkcje zależne od regionu świata i lokalnego kontekstu. Wśród omawianych przykładów znajdą się takie metropolie, jak Hawana, Kigali, Singapur czy Detroit.